Bakı, 4 sentyabr.

Prezident İlham Əliyevin Çin Xalq Respublikasına səfəri və Tiencin şəhərində keçirilən “ŞƏT plyus” formatlı görüşdə iştirakı tarixi hadisə kimi qiymətləndirilməlidir. Bu səfər yalnız ikitərəfli münasibətlərin deyil, həm də beynəlxalq hüququn müasir transformasiya proseslərinin fonunda Azərbaycan-Çin strateji tərəfdaşlığının dərinləşməsini nümayiş etdirdi. Prezident İlham Əliyevin tədbirdəki çıxışı beynəlxalq hüququn yeni anlayışları ilə zəngin, dövlətlərin suveren bərabərliyi, qarşılıqlı hörmət, çoxtərəfli diplomatiya və kollektiv təhlükəsizlik kimi prinsipləri əsas götürən bir vizion təqdim etdi. O, Çinin təşəbbüsü ilə irəli sürülmüş Qlobal İnkişaf, Qlobal Təhlükəsizlik, Qlobal Sivilizasiya və Qlobal İdarəetmə təşəbbüslərinə Azərbaycanın dəstəyini bəyan etməklə, beynəlxalq münasibətlərdə yeni “kooperativ multilateralizm” modelinin vacibliyini önə çəkdi. Bu yanaşma, klassik güc balansı nəzəriyyəsindən fərqli olaraq, dövlətlərarası münasibətlərdə qarşılıqlı asılılıq, inklüziv əməkdaşlıq və transregional inteqrasiya konseptlərini ön plana çıxarır.

Bu sözləri açıqlamasında beynəlxalq hüquq üzrə ekspert Kəramət Qənbərov söyləyib.

O bildirib ki, Azərbaycan-Çin münasibətləri artıq ənənəvi ikitərəfli əməkdaşlıq çərçivəsini aşaraq, hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Prezident İlham Əliyev çıxışında da qeyd etdi ki, “Son iki ildə əlaqələrimiz keyfiyyətcə yeni səviyyəyə yüksəlib. Ötən il Astanada keçirilmiş ŞƏT Sammiti çərçivəsində biz strateji tərəfdaşlıq qurduq. Bu il mənim Çinə dövlət səfərim zamanı hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq münasibətlərinin təsis edilməsi barədə Birgə Bəyanat imzalandı. Bu tarixi hadisə Azərbaycan-Çin münasibətlərində yeni bir səhifə açdı”. Dövlətimizin başçısının qeyd etdiyi kimi imzalanmış Birgə Bəyanat bu münasibətləri beynəlxalq hüquqda “jus cogens” xarakterli prinsiplərə uyğunlaşdıraraq, dövlətlərarası əlaqələrin dayanıqlılığını təmin edir. Bu sənəd yalnız diplomatik akt deyil, həm də beynəlxalq hüquqi arxitekturanın yeni formatı kimi çıxış edir.

Ekspert hesab edir ki, Çinin xüsusi önəm verməsi və Azərbaycanı diqqət mərkəzində saxlaması təsadüfi deyil. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin həyata keçirdiyi balanslaşdırılmış xarici siyasət, regionda yaratdığı yeni geosiyasi reallıqlar və müharibədən sonrakı dövrdə formalaşdırdığı hüquqi-siyasi mühit Pekinin Cənubi Qafqaza marağını daha da artırıb. Çin Azərbaycanı yalnız enerji resurslarının ixracatçısı kimi deyil, həm də Avrasiyanın əsas tranzit və logistik qovşağı kimi qəbul edir.

“Bir kəmər, bir yol” təşəbbüsünün mühüm seqmenti olan Orta Dəhliz məhz Azərbaycanın təşəbbüsləri nəticəsində Çindən Avropaya gedən malların daşınmasında strateji rol oynamaqdadır. Prezident İlham Əliyev çıxışında Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların son iki ildə 90 faiz artdığını qeyd edərək, Azərbaycanın logistik infrastrukturunu daha da təkmilləşdirmək niyyətini açıqladı. Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının buraxılış qabiliyyətinin 25 milyon tona çatdırılması və Zəngəzur dəhlizinin perspektivdə həm Orta Dəhlizin, həm də Şimal-Cənub dəhlizinin mühüm seqmentinə çevrilməsi barədə bəyanatlar Azərbaycanın qlobal nəqliyyat hüququ müstəvisində “regional hub” statusunu möhkəmləndirir. Bütün bu reallıqlar Azərbaycanı beynəlxalq ticarət hüququ və dəniz hüququ konvensiyalarında nəzərdə tutulan “əsas tranzit dövlət” statusuna yaxınlaşdırır. Bu, Azərbaycanın qlobal iqtisadi sistemdə “rule-making state” - yəni, qaydaların tətbiqçisi deyil, onların formalaşmasında iştirak edən dövlət kimi çıxış etməsinə şərait yaradır. Çinin Azərbaycana yönəltdiyi investisiyalar və texnologiya transferi perspektivləri, rəqəmsal iqtisadiyyat, süni intellekt, yaşıl enerji və təhsil sahəsində əməkdaşlıq isə dövlətlərarası münasibətlərin yalnız iqtisadi deyil, həm də sivilizasion ölçülərini gücləndirir. Vizasız rejimin tətbiqi iki xalq arasında humanitar diplomatiyanı daha da möhkəmləndirir, “xalqdan xalqa diplomatiya” prinsipini reallığa çevirir”, - deyə K.Qənbərov vurğulayıb.

Ekspert əlavə edib ki, Prezident İlham Əliyevin liderliyi ilə Azərbaycan beynəlxalq hüququn müasir çağırışlarına cavab verən, çoxtərəfli əməkdaşlıqda normativ baza yaradan, regional təhlükəsizlik və inkişaf mexanizmlərinin təşəbbüskarı kimi çıxış edir. Bu baxımdan dövlətimizin başçısının Tiencindəki çıxışı yalnız diplomatik jest deyil, həm də yeni dünya düzənində Azərbaycanın yerini və rolunu müəyyənləşdirən strateji konsepsiya idi. Nəticə etibarilə Prezident İlham Əliyevin Çin səfəri Azərbaycan-Çin münasibətlərini daha yüksək müstəviyə qaldırmaqla, beynəlxalq hüququn yeni paradiqmalarına uyğun olaraq dövlətlərarası münasibətlərdə “inteqrativ suverenlik” modelini təcəssüm etdirir. Bu model həm regional, həm də qlobal müstəvidə sülh, sabitlik və inkişafın təmin olunması üçün mühüm mexanizmə çevrilir. Azərbaycanın qlobal nəqliyyat arteriyalarının kəsişməsində yerləşməsi və Çinin ona verdiyi strateji önəm, Prezident İlham Əliyevin uzaqgörən liderliyinin nəticəsi olaraq, ölkəmizi yalnız regional güc deyil, həm də beynəlxalq sistemin mühüm dayaqlarından birinə çevirib. Bu tarixi səfər Azərbaycan-Çin münasibətlərini sarsılmaz strateji ittifaq kimi təsdiqlədi və XXI əsrin geosiyasi xəritəsində yeni bir səhifə açdı.